boyalar, taşlar ve özgürlük

Geçenlerde eve dönerken, yol ve özellikle de apartaman önündeki irili ufaklı taşlara ilişti gözüm. Buraya taşındğım günden beri buradalardı oysa. Algıda seçicilik, bakmakla görmek ilişkisi devreye giriyor sanırım tam da bu noktada. Dedim ki ne güzel, neden bunlarla bi şeyler yapmıyorum. Eskiden televizyondaki çocuk programlarından birinde yumurta şeklinde kaygan ve beyaz taşlarla ağaç tutkalı da kullanarak insan figürleri yapar, bi güzel giydirilerdi parça kumaşlarla. O zaman derdim ki "nerden bulurlar bu taşları? hem ben nerden bulayım bölesini?" İşte taş yerindeyim şimdi, üstelik kumsal değil taşlı bir sahil olduğu düşünülecek olursa hayli şanslı sayılacak bi mekân burası. Taşa merakım yeni değil aslında, oldum olası var. Zaten bu koca taşları fark etmekte geç kalışıma ondan bunca şaşırdım ya.
Neyse efenim, keşfettim ya bi kere bi ampül yandı kafamda "ne yapabileceğime ilişkin" buradaki anaokulda görev yapan maharetli arkadaşlarıma danışıverdim, çocukları ile yaptıklarına alıcı gözle baktım derken parmak boyası ile boyamak konusunda karar kıldım. Öle güzel şeyler yapmışlardı ki sormayın; 4-6 yaş arası çocuklar istediler mi neler de yapabiliyolar bi bilseniz. Onlar, biz gibi, her şeyi okumuş görmüş büyüklerden daha yaratıcılar sonuçta. Ne de olsa bizim gibi öğretilmişliklere bulanmış değiller henüz, daha özgür ve kendi gibiler yani..)

Anlayacağınız, bu aralar yakaladığım küçük boşluklarımı uzatarak taş boyamaya adadım..))
Efenim, yukarıdan bu yana gördükleriniz de benim boyalı taşlarım. İlk denemeye nazaran hiç de fena değiller ne dersiniz?

"nandidi"ler

Evet nAnDidi! Ninni gibi "dandini dandini dastana / danalar da girmiş bostana..." dizelerini çağrıştırıyor değil mi? Belki de insana bunca sevimli gelmesi bundandır. Nandini ne diyenlere hemen açıklayayım efenim: Nana, Lazca'da nine demek, dido ise büyük anlamında kullanılıyor. Efenim, nandidi de büyük nine / büyükanne demek. Sol tarafta gördüğünüz bir NanDiDi mesela. İşte bizim gibi bir burnu, iki gözü falan var; yaratık değil yani..) Ne sevimli değil mi; mısır tarlasında şen ve şakrak az dinlenmeye oturmuş iken. Yalnız nenemin dişlere dikkat, altınlı maltınlı..) Eller ise tüm bu şen surata inat nasıl da çilekeş duruyorlar buruş buruş, tarladan tırpandan yarı çamura bulanmış...

Nandidi ismini ilk duyduğumda bunu da bi başka topluluk sanmıştım. Valla bu şekilde ifade edilince pek bi tatlı geliyo kulağa, büyükanne veya nine ismi..)))

Arkadaşım Hanife'nin çektiği bir fotoğraf. "Dört Mevsim Artvin" yarışmasına katılamadı, bari buradan onore edeyim dedim. Ellerine sağlık arkadaşım.

Ben de yığınla fotoğraf biriktirmişken buraya dair, azmettim yarışmaya katılmaya ama olmadı, kalakaldım ööle el el üstünde sormayın. Bi hevesle davrandım ama fotoğraflarımın bi kısmı uygun değildi yarışmada beklenene, üstelik büyüdükçe dağıldı; geri kalanı da -neredeyse hepsi- tarih yazılı olduğu için baştan kaybetti şansını. Yok yok karar verdim, yeni - sağlam bir fotoğraf makinesi alacağım, çare yok..) Ben de hazırda bekliyomuşum zaten, hemen kııfına uydurdum br alış verişi daha..))))

Öykülerden Bi Öykü

Zamanın behrinde, Osmanlı topraklarında çok çalışkan bir inşaat işçisi yaşar imiş. Öyle gayretkeş ve çalışkanmış ki her iş gelirmiş elinden. İnşaattaki başarısına da diyecek yokmuş tabi. Ancak ne hikmetse adamcağız çalışır didinir, maaş vakti gelince ya parası eksik gelir, fazla para verilecek olsa -ödül bâbında- soyulur vb olur bi hakkı yâr olmazmş ona. Bir gün dönemin sultanı olan II. Mahmut'un da kulağına gitmiş bu durum. Bunun üzerine çağırmış adamı yanına ve sarayın bir duvarını ona yaptırtmak bahanesi ile ödüllendirmek istemiş. Neyse efenim, adamcağız gelmiş, yapmış büyük bi ustalıkla duvarı. Sultan, "ustam hakkaten usta imişsin. Methini duymuştum zaten. İyiliğin ve çalışkanlığından da haberim var" diyerek onore etmiş adamı. Ardından da bi türlü şansı yaver gitmemiş adamı mutlu etmek için sarayın hazine odasına götürmüş onu ve "şimdiye kadar dönmemiş şansın ama bak al eline şu koca kepçeyi ve daldır altın kazanına. İstediğin kadar da karıştır çıkar kepçeyi. Ne kadar gelirse senindir, belki şimdiye kadarkileri unutturur" demiş. Adam sevinçle almış koca kepçeyi, daldırmış kazanın içine. Karıştırmış da kaıştırmış -sanki çok karıştırınca çok gelecekmiş gibi-... Ardından çekmiş çıkarmış besmele ile kepçeyi. O da nesi, kepçe ters çıkmasın mı! Kepçenin tümseğinde bi altın kalmış kala kala. Az kımıldasa o da düşecek. II. Mahmut bakmış adamın yüzüne ve omzuna koyup elini "Vermeyince Mabud neylesin Mahmut" demiş.

İŞte efenim bu da öykülerden bi öykü. Gökten 3 elma düşmüş; biri okuyanın, biri anlatanın biri de tarihin tekerrürü üstüne düşmüş..)))

Anlatasım geldi ;)

Cambaz

Pek okumam Tuna Kiremitçi'yi; hele de aşk adamı ya da aşk şiirlerinin şâhı gibi lanse edildiinden bu yana yitirdi bendeki sempatisini. Doğrusu dili başarılı, allengirli; ağzı iyi laf yapıyo anlayacağınız. Bu dillilikle çalıyodur da çok bayanın kalbini, hoş adam -haddi zatında- biçok bayan için. Ama romanlarında özellikle, bi süre sonra "vauuv ne güzel yaaa, bak var demek ki böööle aşklar da" deyip ümide kapılıyor ya da tümden moral bozukluğuna kalakalyosunuz. Sosyolojik ve psikolojik bir mevzuu haline geliyo her okurda kendiliğiden... bi süre sonra da -konu olarak- aynı döngüyü seyre dalıyosunuz... yani falan falan..
Geçenlerde bi şiir kitabıu geçti elime ona ait: "Bazı Şiirler, Bazı Şarkılar". Aşk ve ayrılık ağırlıklı, entellektüel bi laf karmaşası içinde yer yer. Ama fena da değil, kimi dizeleri özellikle. Neyse efenim orada gündemdeki tazeliğini her an koruyan bi konu vardı insanî değerlere ilişkin. Sizinle paylaşayım istedim onu:

Cambaz

"Başkasının dengesiyle
buraya kadar gelmişsin. Ne
aşağı bakmışsın ne arkana,
yalnız ilerlemişsin. Öyle
ince değil yürüdüğün
o ince tel, senin bile
değil belki: Kim örmüş,
kimler germişse artık,
yürümek için çok ince,
düşmek için fazla kalın, ne
alçak ne yüksek, hem
uzun da değil kısa da.

Demek bu da bir denge.
Sen cambaz sayılırsın, durma
katıl aralarına. Ama söyle ne olur,
sıkı tutsunlar seni."

KaLdıRıM şÖLeNi

Geçen gün bahsetmiştim ya hani, Salah Birsel'in Kahveler Kitabu'ndan. İşte ordan bi bilgi seçesim geldi:

Tiryakiler kahve, tütün, tömbekinin yanı sıra enfiyeyi de hafif keyif verici nesnelerinden saydıkları kimi kahvehaneler bunu nargile yanında kullanmayı alışkanlık haline getirmişlerdir Bir süre sonra –toz haline getirilmiş tütünün burun deliklerine çekilerek nefes yoluyla fizyolojik keyif maddesi olarak kullanılan- enfiye özellikle yüksek mertebeden -bilim adamları, şeyhler, yazarlar ve daha bu gibi ağır başlı kişiler arasından- insanların kullanımıyla modaya dönüşmüştür. O kadar ki enfiye tiryakileri sokakta karşılaştıklarında birbirlerine hemen enfiye kutularını uzatırlarmış. İşte bu çarşı ortası seramoniye KaLdIrIm şÖlEnİ adı verilirmiş. Öyle ki eski Fransız saraylarında nasıl kadınlar özel ipekli-işlemeli mendilerini göstermek için açar, içine sardıkları enfiyeyi nasıl ikram ederlerse; bizimkiler de özel işlemeli-kakmalı vb enfiye kutularını göstermeye fırsat kollarlarmış demek ki!

Bu arada enfiye de NE diyebilirsiniz. Nitekim, ben dedim "o da nesi, yoksam esrar mı ki, bunca yasal olması mümkün mü?" Yok yok değilmiş; öyle ya, öteki türlü değil içkinin neredeyse tütünün bile yasaklandığı IV. Murat dönemde ne mümkün esrar kullanımı! Şöyle kısa bi araştrma yaptım da sadece ütünün toz haline getirilmiş bi çeşidiymiş. Koklayıp nefes yoluyla çekiyormuşsunuz içinize. Enfiyenin gerçek ana hammaddesi çeşitli baharatlar ve fermente edilerek toz haline getirilen ve özel kaplarda bir süre dinlendirilen tütünleri imiiiiiş.

Ülkemizde enfiye üretimi bugünkü modern tütün fabrikasyonu yapisi içinde çok basit ve ilkel görünüşlü olup bir atölye işlemesini andıracak kadarmış üretimi; buna neden ise üretim miktarının azlığıymış.

İyi bir enfiye yapabilmek için kullanılacak tütünlerin bazı özellikleri olması gerekir. Tütünlerde aranan nitelikler, kalın dokulu, koyu renkli, yüksek nikotinli ve aromalı olmaları imiş. Hımmmm görünüşe bakılırsa pek de ha deyince olan bi şey değil bu, kıymetli-zahmetli bi şiiii.. Bu karaktere en uygun menşeiler Hasankeyf, Mardin, İskenderun, Bahçe ve Trazon'ların koyu renkli ve kalın dokulu ana ellerden olusmus bg tütünleri ve tömbeki artıklarıymış.

Desenize eski adamların şölenleştirdikleri kadar var..)

O Kadın

Bugün arkadaşın bahsi üzerine keşfettiğim bi film "O Kadın". Filmin orijinal adı ise, "Sezen Aksu Şarkıları ve O Kadın". Seyrederken parça parça fragmanlardan hatırladım ama açıkçası niteliğine dair hiçbir şey okumamıştım. Farklı bi çalışma olmuş, söz-konuşma vb hayli az. İki kişi, bir kadının psikolojisi üzerinden bir senaro yazarken bir yandan da film oluşuyor.İskelet bu. Yer yer gerçek yani dış zaman, yer yer de kahramanın durumunun konu edildiği iç zaman sunuluyor bize. Fakat filmde asıl ilgi çekici olan, karakterlerin konuşmaktan ziyade duyguların tercümanı olan şarkılarla dillendirilmeleri. Özellikle Sezen Aksu severlere duyurulur. Üstelik kadınları karmaşık bulanlara ufak ipuçları da barındırıyor film; en azından genele hitaben ve hayata dair.

İlk ve orta okul yıllarımda apartmandaki çocukları toplar birkaç akranımla tiyatro çıkarırdık. Ya oynar, ya oynatırdık her neden ve her ne hevesle ise artık. Hele o günlerde bi moda vardı ki sormayın: Diyaloglarla değil de, o konuşmalara-cevaplara denk düşen şarkı sözleriyle atışmak! "Komedi Dans Üçlüsü"nün yeni yeni parladığı zamanlar o yıllar. ÖÖÖle kolay değildi efendim, tabi geniş bir repartuvar gerekiyordu bunun için. Bi gayret kafa yorardık hem de hiç üşenmeden.

"O Kadın" bana bunu hatırlattı; modernize edilmiş haliyle...

Selin Demiratar, Tardu Flordun, Burak Hakkı, Burhan Öçal, Şebnem Dönmez gibi isimlerin rol aldığı film tanıdık, rastlandık bir konu üzerine; ama anlatımda denenen yol hoş. Yılın aşk filmi diye lanse edilmiş bazı tanıtımlarda; o kadar da değil canım. "Ne anlattğımız değil, nasıl anttığımız önemlidir" ilkesinden hareketle, farklı yaklaşımları sevenler için bence seyretmeye değer.

eski kahveler-kahvehaneler

"Gönül ne kahve ister, ne kahvehane
Gönül muhabbet ister, kahve bahane"

Yıllar önce, üniversitenin ilk yılında bir hocamız süslü püslü bir kitaptan kahve ve kahvehane kültürüne ilişkin bilgiler okumuştu; çoğu eğlenceli gelen bilgilerdi bunlar. Çok hoşuma gitmişti, ama ööle bi araştırma kitabına ayıracak para nerde öğrencide. Sonraki yıllarda ise baskısını bulamadığımdan, sonra kitabın yazarın adı zihnimde belirsizleşirken önceliğini yitirip kenarda kalmıştı.
Yaklaşık bir ay önce, okul kütüphanesi için geçen yıl başlattığımız kampanyaya destek için ir kutu ulaştı elimize. Kutu, sevgili Sabahattin Ali’nin kızı Filiz Ali’den geliyordu. Bizzat babasının kütüphanesinden gönderdiği kitapların arasında sırıta kaldım bir süre. Sonra baktım karıştırdım, bir ne göreyim, Salah Birsel’e ait “Kahveler Kitabı”. Benim hatırımda takıla kalan meşhur kahve kitabı değil mi bu! Ne sevindim anlatamam. Sabahattin Ali’nin kitabı olduğuna mı sevineyim, yıllar sona kitabın elime hazır sunuluşuna mı… Hemen aldım okumaya getirdim eve. Başlayalı çok oldu ama sadece ona odaklanacak kadar çok vaktim olmadığı için bölüm bölüm ama sindirerek okuyorum hâlâ. Ne çok inceliği varmış bu kahvenin ve kahvehane usûllerinin..) Bakmayın şimdi pek popülaritesi yok, hanımların günlerinde fal amaçlı kullanımın dışına çıkmıyor pek; arada bir de eski tiryakileri var dedeler arasında. Onun dışında yeni nesilden pek rağbet yok, ama o missss kokusu bile zihni dinlendirmeye yetiyormuş gibi geliyor bana. Belki bir kahve severin düşüncesidir bu, yani yanlıdır..
Sayfaları arasında eğlenceli bilgiler var, dikkat çekecek cinsten. O dönem kahvehanelerinde neler yok ki: Ortada küçük, fıskiyeli mermer havuzlar; kademeli minderler; lüleler, çubuklar, nagileler, kahveler… ööle çok oyun da yok, hele iskambil sonradan gelmiş bize; o dönemlerde tavla, dama, domino, yüzük, hatta satranç gibi oyunlar oynanırmış, kağıt oyunları şimdiki gibi müptelalık mertebeye erememişmiş daha… O devirlerin yegane sosyalleşme alanı, kültürlenme yuvası imişburalar bi nevi; amaç, niyet ve işleyiş başkaymış o zamanlar... Saygı deseniz o biçim; yabancısı, fakiri, pisi diye bi ayrımı yokmuş insanların. Otururlarmış yan yana da dip dibe iken birbirlerine dokunmaktan gocunmazmış insanlar. Yabancı bi yazar da şaşkınlıkla not etmiş bunu anılarına "Bizde bir yabancı, mesela Türk gelse taşlar yuhalar oturtmazlar ama burda yırtık giysili serseri de, yalsızlısı da oturuveriyor burada" diyerek. Ah ah… Sen bunca kültürel birikime sahip ol, şimdi de git onlardan medeniyet dersi al. Ne bilim yaf, canım sıkıldı. Nere gitti bunca birikimimiz, bilmem ki!!! Neyse efenim...
Yabancı yazar ve seyyahların, e tabi bizim seyyahlarımızın kitaplarından da alıntılar yapılarak hazırlanmış olan kitap, deneme-araştırma kitabı niteliğinde, detaylı bir kitap vesselam ve OkuMayA dEğEr meraklıları için.